Kırsal Kesimin Üreticisi Otoyolda Far Görmüş Tavşana Döndü

Hatırlar mısınız, ne kadar çok övünürdük(!) Gıda üretiminde kendi kendisine yeten yedi ülkeden birisiydik. Sonra anlayış mı değişti, ne oldu? Nüfusumuz artıyor ama, sanayimizle birlikte inşaat ve hizmet sektörü de gelişiyordu. 1980’li yıllarda Turgut Özal Başbakan olunca, tarımı geri plana atan uygulamalar ortaya konulunca ne kadar memnun olduk. O dönemde binbir emekle kurulmuş, Meyna, Tüdaş, Narko, Menas, İçkobirlik için “serbest piyasa ekonomisinin kurallarına uyum sağlayamıyorlarsa batsınlar” demişlerdi de, bizim ürettiklerimizi satın almak için kurulmuş bu birliklerin ölüme terk edilmelerine bile itiraz edememiştik. Gözümüzün önünde bir bir battılar.

Öyle ya köylü işi tarımla uğraşmak yerine, sanayici olacaktık. Bir kamyon portakal verip bir makine parçası almak iş miydi? Cumhurbaşkanı Demirel, “Araba fabrikası kurmak isteyene Çankaya Köşkü’nün bahçesini veririm.” deyince nasıl göğsümüz kabarmıştı, nasıl onurlanmıştık.

Artık, bir zamanlar can biten ovalara fabrikalar kuruyor, beş milyon yılda oluşan topraklara havaalanı yapıyor, havaalanı otoyollar ile kente bağlıyor, yetmiyor bir de demiryolu bağlantısı kuruyorduk. Küresel kapitalizmin öncüleri ve zengin dünyanın temsilcileri bizi görmeli, başarılarımıza gıpta etmeliydi. Uçaktan in, otuz dakika sonra oteldesin. Kimde vardı bu konfor?

Büyük güçlüklerle üretim yapmaya çalışan çiftçiye kaliteli elektrik veremeyen, yollarını onarmayan, sulama kanallarının bakımını yapamayan, kapalı devre sulama sistemleri kuramayan, güvenliklerini Allah’a emanet eden devlet; iş küreselcilere gelince bambaşka oluyordu. Sulama kanallarının kenarlarında oluşan sığınmacı çadırlarından akan lağım, sulama kanalları ile bahçemize geliyordu da, şikayet ettiğimizde “Onlar misafir. Misafire hoşgörü sosyal ve ahlaki sorumluluk gerektirir.” diyorlardı. Ağzımızı bile açamıyorduk.

Ovanın en güzel yerinde planlanan “binası olmayan” turizme tahsis araziler için bile doğal gaz bağlantısı kuruluyor, trafo güçlendirmeleri yapılıyor, her gün gelip geçilen bölümlerin peyzaj çalışmaları tamamlanıyordu. Yani hizmette sınır yoktu. Daha ne istenirdi ki? Arada sırada, “Bu topraklar çok kıymetli, gelecek nesillerin gıdaya ihtiyacı var, kirletmeyin, betonlaştırmayın.” diyen titrek seslere de; “Bu havaalanı dünyanın en büyük kargo havaalanı olacak. Yetiştirdiğin domates, salatalık, portakal 2 saat sonra Londra’ya ulaşacak. Daha ne istiyorsunuz? Vizyonunuzu geniş tutun.” uyarısı yapılıyordu. Başka ne isteyebilirdik ki; ürününü koy uçağa, iki saat sonra Londra’da…

Artık bir zamanlar sebze-meyve yetiştirdiğimiz topraklarda sanayi tesisleri, havaalanı ve bağlantı yolları vardı. Zenginlik göz kamaştırıyordu(!) Pirinci, mercimeği, nohutu, buğdayı dışarıdan alıyorduk ama olsun; paramız vardı ki, alıyorduk.

Bütün bunlar iyiydi hoştu da, sanki bir yerlerde de bir sorun vardı. Ekonomimiz, hatta tarım ekonomimiz bile büyümesine büyümüştü ama kırsal kesimdeki halkta hoşnutsuzluk vardı. Onların yoksulluğu bir türlü önlenemiyordu. Kime dokunsanız, bin ah işitiyor, binlerce dert dinliyordunuz.

Peki, neydi sorun ve nerede neyi yanlış yapmıştık?

Gecekondunun yanına plaza dikilince, gecekondu sahibi otoyolda far görmüş tavşana dönermiş. Aslında plazalar kocaman, camdan yapılmış kafeslerdir. Kafesler içine doğada kendi başlarına mevcudiyetlerini koruyamayan kuşları koyarlar, kuşlarda, çoğu zaman kafese girmeye hevesli görünürler. Renkli, güzel tüyleri doğada zarar görmez. Allah var, kafesler de güzeldir. Kuşların yemi, suyu içindedir. Yerler içerler, kafes içine konulmuş eğlenceli oyuncaklarda sallanırlar. Bazen içgüdüsel olarak kanatlarını açarlar, uçmaya çalışırlar ama ya uçamaz, ya da tel duvarlara çarpıp düşerler.

İşte gecekondu sahibi bunu bilir, kendisini bir şey zanneden, sonradan görme küresel sermayenin temsilcisi müteahhidin küçümseyen bakışlarına rağmen, baskılara dayanamaz, yüreği yansa da imzayı atar. Artık onun bir evi yoktur, kafese girse bile, hiçbir zaman oraya ait olmayacağını bilen garip bir kent serçesinden farkı kalmamıştır.

Kentlerde yaşanılan, ancak her zaman gecekondu aleyhine sonuçlanan gecekondu-plaza gerçeği tarım dünyasına da sıçramıştır. Kırsalın üreticisi; küresel sermayenin dev iş makinelerini birden arazisinin yanı başında görünce, aylarca süren toprak ıslahı, terbiye sistemleri, soğutma ve saklama depoları, idare binaları, araç parkları yapılınca, artık hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını, bir süre sonra sıranın kendisine geleceğini anlar. Artık hayal kurmasına bile gerek yoktur. Kararı nasıl olsa küreselci komşu verecektir.

Sadece bunlar mı? Tarım toprağının amacı dışında kullanımının yaratacağı ekonomik ve ekolojik sorunları en çok kırsal kesimin üreticileri bilir. Kendilerine sormadan aralarına sokulan yabancı unsurun yaratacağı güvenlik sorununun çilesini en çok onlar çeker. O bir üçüncü dünya üreticisidir. Kapitalizm gibi, dünyasının güçlü üreticisi ve onun ticaret sistemi ile baş edemeyecektir.

Hiçbir bela tek başına gelmez. Onlar gruplar halinde dolaşırlar. Bir geldi mi gitmek bilmezler. Yapacak çok işiniz, kuracak çok hayaliniz, yaşamayı istediğiniz bir hayatınız olsa bile gözünüze ışık tutuldu mu; hiçbir yere kımıldayamaz, tavşan gibi “apışıp kalırsınız”. Bir süre sonra ışık aynı ışıktır da, gözünüz alışır, etrafı seçmeye başlarsınız. İşte o zaman bir yere koşmanız gerektiğini hissedersiniz. Gecekonduyu verdiniz ya, kazandığınız cebinizdedir. Başlarsınız koşmaya. Kaçıp kurtulmak mümkündür ama, çoğu zaman otoyolda far görmüş tavşanlar gibi, sabah yol kenarından ezilmiş, cansız yatarken bulunursunuz.

İşte kapitalizmin dişlileri arasında ezilmek böyle bir şeydir. Türkiye tarımında 1980’li yıllardan itibaren devam eden bakış açısı, gözlenen fiyat çöküntüsü ve dramatik istihdam daralması bunalımlı bir toplumsal dönüşümü hızlandırmış, kırsal kesimi yok etmenin eşiğine getirmiştir. Gelecek yeni sorunlara gebedir.